काय घडलं?
एके दिवशी अमीर फेसबुक वापरत असताना त्याला श्रुती नावाच्या मुलीची मैत्रीची विनंती येते. दोघांचं साधं बोलणं सुरू होतं आणि हळूहळू त्यांच्यात खासगी बोलणं सुरू होतं. एक दिवस श्रुती अमीरकडे लैंगिक स्वरूपाचा फोटो मागते. अमीरला असा खासगी फोटो पाठवायचा नसल्यामुळे तो नकार देतो. त्याऐवजी तो थोड्या वेळासाठी तिच्यासोबत व्हिडिओवर बोलायला तयार होतो. अमीर तिला कॉलचं चित्रण न करण्यास सांगतो आणि ती तसं करणार नाही असं आश्वासन देते. पण बोलत असताना श्रुती अमीरच्या नकळत त्याच्या चित्रांचे पडदेचित्र घेते. आता तिच्याकडे अमीरचे खासगी फोटो आहेत.
दुसऱ्या दिवशी श्रुतीचं खाते गायब होतं. तेव्हा अमीरला संशय येतो की श्रुती कदाचित खरी व्यक्तीच नव्हती. त्यानंतर दुसऱ्या एका अनोळखी खात्यातून अमीरला त्याचाच नग्न फोटो पाठवला जातो. पैसे दिले नाहीत तर हा फोटो त्याच्या मित्रांना आणि कुटुंबीयांना पाठवू, अशी धमकी दिली जाते. त्या व्यक्तीने अमीरच्या मित्रांच्या यादीतून त्याचे जवळचे मित्र आणि कुटुंबीय कोण आहेत हेही शोधून काढलेले असते. घाबरून अमीर पैसे देतो. पण तरीही त्याची भीती कमी होत नाही. काही दिवसांनी तेच अनोळखी खाते पुन्हा पैसे मागते. यावेळी अमीरकडे पैसे नसतात.
अमीरला खूप लाज वाटत आहे आणि आता पुढे काय करायचं हे त्याला कळत नाही. अशा वेळी आपण अमीरला कशी मदत करू शकतो?
अमीरला कशी मदत करायची?
अमीरला सर्वात आधी हे सांगा की यामध्ये त्याची चूक नाही. अशा प्रकारे ऑनलाइन फसवून पैसे उकळणे भारतात मोठ्या प्रमाणावर घडतं. अनेक जण लाज किंवा भीतीमुळे तक्रार करत नाहीत, त्यामुळे समोर येणारी प्रकरणं ही प्रत्यक्षात घडणाऱ्या प्रकरणांपेक्षा खूपच कमी असू शकतात. अमीरला हेही समजावून सांगा की ही गोष्ट फक्त त्याच्यासोबत घडलेली नाही; अशा प्रकारे अनेक मुलांना आणि पुरुषांना लक्ष्य केलं जातं. अशा धमक्यांमुळे खूप मानसिक ताण येऊ शकतो. त्यामुळे अमीरची मानसिक अवस्था आणि त्याच्या सुरक्षिततेचीही काळजी घेणं महत्त्वाचं आहे.
अमीरने आता पुढे कोणतेही पैसे देऊ नयेत. पैसे दिल्याने हा त्रास थांबेलच असं नाही. उलट पैसे मिळाल्यावर समोरची व्यक्ती पुन्हा आणखी पैसे मागू शकते.
अमीरने आधी सगळे पुरावे जपून ठेवावेत. झालेल्या सर्व बोलण्याचे पडदेचित्र घ्यावे. फोटो मागितल्याचे संदेश, समोरच्या खात्याची माहिती आणि पैसे पाठवले असल्यास त्याचा तपशीलही जतन करावा. खाते बंद करण्यापूर्वी किंवा अडवण्यापूर्वी पुरावे जपून ठेवणे महत्त्वाचे आहे, कारण नंतर काही संदेश पुन्हा मिळतीलच असं नाही.
अमीरने आपलं खाते खाजगी करावं. अशा प्रकारे पैसे उकळणारे लोक अनेकदा तुमच्या मित्रांची आणि कुटुंबीयांची माहिती शोधतात. खाते खाजगी केल्याने त्यांना ही माहिती मिळवणं किंवा तुमच्या जवळच्या लोकांपर्यंत पोहोचणं कठीण होऊ शकतं. पण आपलं खाते किंवा जुने संदेश लगेच हटवू नका, कारण त्यात महत्त्वाचे पुरावे असू शकतात.
अमीरने १९३० वर फोन करावा. पैसे पाठवले गेले असतील तर शक्य तितक्या लवकर तक्रार करणं महत्त्वाचं आहे. अशा प्रकारच्या सायबर गुन्ह्यांमध्ये मदत करण्यासाठी १९३० ही राष्ट्रीय हेल्पलाइन आहे.
तक्रार करण्यासाठी अमीरला मदत करा. तो राष्ट्रीय सायबर गुन्हे अहवाल पोर्टलवर तक्रार करू शकतो किंवा जवळच्या पोलीस ठाण्यात अथवा सायबर गुन्हे विभागाकडे जाऊ शकतो. गरजेनुसार तक्रार करताना आपली ओळख सुरक्षित ठेवण्याचे पर्यायही उपलब्ध असू शकतात.
तक्रार करण्याचे मार्ग
भारतात सायबर गुन्ह्याची तक्रार तात्काळ करण्यासाठी १९३० वर फोन करता येतो किंवा राष्ट्रीय सायबर गुन्हे (महासायबर) अहवाल पोर्टलवर तक्रार करता येते. महिला आणि मुलांविरुद्धच्या सायबर गुन्ह्यांसाठी असलेल्या सुविधेचा वापरही करता येतो. अमीर मुलगा असला तरी तक्रार करता येते. तक्रारीचे वर्गीकरण तक्रार करणारी व्यक्ती स्त्री आहे की पुरुष यावर नाही, तर तिच्यासोबत नेमका कोणता गुन्हा घडला आहे यावर ठरते.
टीप: अमीरला त्रास देणारी व्यक्ती जर त्याच्या प्रत्यक्ष ओळखीची असेल, तर अशा प्रकारच्या सेक्स्टॉर्शनची परिस्थिती थोडी वेगळी असू शकते. अशा वेळीही पुरावे जपून ठेवणे, पैसे न देणे आणि योग्य ठिकाणी तक्रार करणे महत्त्वाचे आहे.