तंत्रज्ञानाच्या मदतीने होणाऱ्या लिंग-आधारित हिंसेचे प्रकार

एखाद्या व्यक्तीची परवानगी न घेता तिचे फोटो किंवा व्हिडिओ इंटरनेटवर टाकणे. अनेकदा माजी जोडीदार रागातून किंवा सूड घेण्यासाठी असे करतो. हे फोटो किंवा व्हिडिओ लैंगिक स्वरूपाचे असू शकतात किंवा त्या व्यक्तीचे खासगी आणि अंतरंग क्षणही त्यात असू शकतात.

हे फोटो त्या व्यक्तीने स्वतः पाठवलेले असू शकतात किंवा कोणीतरी तिच्या परवानगीशिवाय मिळवलेले असू शकतात. असे फोटो किंवा व्हिडिओ पसरवण्याचा उद्देश अनेकदा त्या व्यक्तीला लाज आणणे, बदनाम करणे किंवा अपमानित करणे हा असतो.

उदाहरण:

दिव्या आणि तरुष यांचे नुकतेच नाते तुटले आहे. तरुषला याचा राग आलेला आहे. त्यामुळे दिव्याची बदनामी व्हावी म्हणून तो तिचे खासगी आणि लैंगिक स्वरूपाचे फोटो इंटरनेटवर टाकण्याचा निर्णय घेतो.

एखाद्याचे खासगी फोटो किंवा व्हिडिओ पसरवण्याची धमकी देऊन त्याच्याकडून पैसे, आणखी फोटो किंवा व्हिडिओ किंवा इतर काही मागणे.

उदाहरण:

अमृतची ऑनलाइन एका मुलीशी ओळख होते. दोघेही एकमेकांना खासगी फोटो पाठवतात. तिनेही अमृतला फोटो पाठवल्यामुळे अमृतला स्वतःचा फोटो पाठवताना काही धोका वाटत नाही. पण त्याने फोटो पाठवल्यानंतर दुसरी व्यक्ती त्याच्याशी संपर्क करते आणि ५,००० रुपये दिले नाहीत तर तो फोटो इंटरनेटवर पसरवण्याची धमकी देते. नंतर अमृतला कळते की त्या मुलीचा फोटो संगणकाच्या मदतीने बनवलेला होता आणि ती व्यक्ती खरी होती की नाही, याचीही खात्री नाही.

एखाद्या व्यक्तीला किंवा लोकांच्या समूहाला इंटरनेटवरून वारंवार त्रास देणे, अपमानास्पद बोलणे किंवा धमकावणे. हा त्रास कोणालाही होऊ शकतो; पण महिला आणि मुलींना अनेकदा लैंगिक स्वरूपाचा त्रास सहन करावा लागतो. त्यात बलात्काराच्या धमक्या किंवा त्यांच्या शरीर आणि लैंगिकतेबद्दल अश्लील बोलणे यांचाही समावेश असू शकतो.

उदाहरण:

प्रिया एका स्थानिक विद्यापीठात शिकते. तिचे प्रियकरासोबत नाते तुटल्यानंतर तिला अनोळखी लोकांकडून इंटरनेटवर अश्लील संदेश येऊ लागले आहेत.

अनेक लोकांनी एकत्र येऊन एखाद्या व्यक्तीला किंवा समूहाला इंटरनेटवरून मोठ्या प्रमाणावर त्रास देणे म्हणजे नेटवर्क-आधारित छळ. एकमेकांशी संपर्क करून अनेक जण एकाच व्यक्तीवर हल्ला करतात आणि त्यामुळे त्रास आणखी वाढतो.

यात अपमानास्पद बोलणे, धमक्या देणे किंवा मुद्दाम एखाद्याची बदनामी करणे असे प्रकार होतात. राजकारण, पत्रकारिता, शिक्षण किंवा पुरुषांचे वर्चस्व असलेल्या इतर क्षेत्रांत काम करणाऱ्या महिलांना अशा प्रकारचा त्रास अनेकदा सहन करावा लागतो.

उदाहरण:

उदाहरणार्थ, काही महिला सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. त्यांना त्यांच्या जातीबद्दल अपमानास्पद बोलणारे संदेश आणि लैंगिक स्वरूपाच्या धमक्या येऊ लागतात. त्या इंटरनेटवरील आपली खाती सामाजिक कामासाठी वापरत असल्या तरी, सततच्या त्रासामुळे आता ती खाती बंद करण्याचा विचार करत आहेत.

एखाद्याची ओळख पटवणारी खासगी माहिती—जसे घरचा पत्ता किंवा दूरध्वनी क्रमांक—त्याच्या परवानगीशिवाय इंटरनेटवर टाकणे. यामुळे त्या व्यक्तीला प्रत्यक्ष जीवनातही धोका निर्माण होऊ शकतो आणि सतत भीती किंवा मानसिक त्रास होऊ शकतो.

उदाहरण:

अनिकाने राजकारणात महिलांची संख्या कमी का आहे यावर एक लेख लिहिला. त्यावर एका अनोळखी व्यक्तीने रागाने तिचा दूरध्वनी क्रमांक आणि घरचा पत्ता इंटरनेटवर टाकला.

लपवलेला कॅमेरा, दूरध्वनी किंवा आकाशातून चित्रण करणारे साधन वापरून एखाद्याचे खासगी किंवा अंतरंग क्षण त्याच्या परवानगीशिवाय लपून चित्रित करणे, पाहणे किंवा इतरांना पाठवणे. अशी साधने सहज मिळत असल्यामुळे अशा प्रकारचे प्रकार वाढण्याची शक्यता आहे.

उदाहरण:

रिद्धी काही मित्रांसोबत एका ठिकाणी गेली आहे. तिथे ती एका मुलासोबत नाचत असताना एका व्यक्तीने तिच्या परवानगीशिवाय तिचे चित्रण केले. त्याने तो व्हिडिओ इंटरनेटवरही टाकला.

दूरध्वनी, स्थान शोधणारी साधने किंवा इतर तंत्रज्ञानाचा वापर करून एखादी व्यक्ती कुठे जाते, कोणाला भेटते किंवा काय करते यावर सतत लक्ष ठेवणे, तिचा पाठलाग करणे, तिला नियंत्रित करणे किंवा धमकावणे.

उदाहरण:

िना ला तिच्या मोबाईलवर एक नवीन ॲप सापडते, ज्याद्वारे तिचा नवरा तिचे लोकेशन ट्रॅक करू शकतो आणि तिचे मेसेजेस व कॉल हिस्ट्री पाहू शकतो

लग्नासाठीच्या संकेतस्थळांवर किंवा इतर ऑनलाइन माध्यमांवर खोटी ओळख तयार करून लोकांना फसवणे. फसवणूक करणारे स्वतःला श्रीमंत व्यावसायिक, डॉक्टर किंवा परदेशात राहणारी व्यक्ती असल्याचे सांगू शकतात. आधी विश्वास संपादन करून नंतर पैसे किंवा खासगी फोटो मागितले जातात.

उदाहरण:

रुटाची ऑनलाइन एका परदेशात राहणाऱ्या श्रीमंत डॉक्टरशी ओळख होते. तो लगेच तिच्यावर प्रेम असल्याचे सांगतो. तो म्हणतो की तिच्यासाठी त्याने एक भेटवस्तू पाठवली आहे; पण ती मिळवण्यासाठी रुटाने सीमाशुल्काचे पैसे भरावे लागतील.

फसवणूक होत असल्याची काही चिन्हे:

• माहितीमध्ये विसंगती: स्वतःबद्दलची माहिती नीट सांगत नाही किंवा दिलेली माहिती तपासता येत नाही.

• खूप लवकर जवळीक वाढवणे: ओळख झाल्यानंतर लगेच प्रेम व्यक्त करणे किंवा नातं पुढे नेण्यासाठी दबाव आणणे.

• प्रत्यक्ष भेटणे टाळणे: वारंवार दूरध्वनीवर किंवा प्रत्यक्ष भेटण्यास नकार देणे आणि प्रत्येक वेळी आपण दुसऱ्या ठिकाणी राहतो किंवा काम करतो असे सांगणे.

• भावनिक दबाव आणणे: पैसे पाठवायला किंवा एखादी गोष्ट करायला नकार दिल्यावर, “तुला माझ्यावर विश्वास नाही” किंवा “तुझं माझ्यावर प्रेम नाही” असं सांगून तुमच्यावर दबाव आणणे.